Araç Değer Kaybı Hesaplama
Araç değer kaybı, trafik kazaları sonrasında aracın piyasa değerinde meydana gelen azalma olarak tanımlanır. Bir aracın kaza öncesindeki hasarsız değeri ile kaza sonrası onarıldıktan sonraki değeri arasındaki fark, araç değer kaybını oluşturur.
Kazaya karışmış bir araç, onarılmış olsa bile hiç hasar görmemiş aynı model araçlara göre daha düşük değerde olur. Bu nedenle, kaza sonucunda %100 kusuru olmayan araç sahibi, aracını piyasa değerinden daha düşük bir bedelle satmak zorunda kalabilir. Yargıtay kararları da onarılmış araçların, kazasız araçlara göre değer kaybı yaşayacağını belirtmektedir.
Araç Değer Kaybı Tazminatının Dayanağı
14.05.2015 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, araç değer kaybı hesaplamasında dört ana başlığı öngörür:
-
Kaynaklı ana parçalarda değişim
-
Kaynaklı ana parçalarda düzeltme
-
İlk iki bölümde yer almayan parçalar
-
Boya uygulanan parçalar
Ancak, her olayın koşulları farklı olduğundan standart bir formül yoktur; aracın değeri birçok faktöre bağlı olarak değişir.
Değer Kaybını Etkileyen Faktörler
Araç değer kaybının belirlenmesinde dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır:
-
Kazaya karışan aracın markası ve modeli
-
Üretim yılı ve yaş
-
Kilometresi ve kullanım durumu
-
Hasar geçmişi
-
Hasar gören parçaların sayısı ve niteliği
-
Onarımın kapsamı ve kalitesi
-
Kazanın tarihi
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi (2016/4690 E.-2016/7983 K.) kararına göre, değer kaybı hesaplanırken aracın kaza öncesi ikinci el rayiç değeri ile kaza sonrası onarılan halinin değeri arasındaki fark dikkate alınır.
Araç Değer Kaybı Tazminatı İçin Gereken Şartlar
-
Talep Şartı: Araç değer kaybı talep edilmediği sürece ödenmez. Talep iki yıl içinde yapılmalıdır.
-
Kusursuzluk: Araç değer kaybı talebinde bulunan tarafın kazada tamamen kusursuz olması gerekir.
-
Kilometre Sınırı: Araç 125.000 kilometreden fazla olmamalıdır.
-
Kazadaki Taraflar: Kaza, en az iki araç arasında gerçekleşmelidir.
Bu şartlar sağlanmazsa değer kaybı tazminatı alınamaz.
Araç Değer Kaybı Hesaplama Formülü
Araç değer kaybı, aracın rayiç değeri ve hasarın boyutu gibi kriterlere göre hesaplanır. Temel formül:
Baz Değer Kaybı = Aracın Rayiç Değeri × %1,9
Toplam Değer Kaybı = Baz Değer Kaybı × Hasar Boyutu Katsayısı × Kullanılmışlık (Km) Katsayısı
Hasar Boyutu Katsayıları
|
Kod |
Hasar Türü |
Katsayı |
|---|---|---|
|
A1 |
Büyük Hasar |
0,90 |
|
A2 |
Orta Hasar |
0,75 |
|
A3 |
Küçük Hasar |
0,50 |
|
A4 |
Basit Hasar |
0,25 |
Kullanılmışlık (Kilometre) Katsayıları
|
Km Aralığı |
Katsayı |
|---|---|
|
0 – 14.999 |
0,90 |
|
15.000 – 29.999 |
0,80 |
|
30.000 – 44.999 |
0,60 |
|
45.000 – 59.999 |
0,40 |
|
60.000 – 74.999 |
0,30 |
|
75.000 – 149.999 |
0,20 |
|
150.000 ve üzeri |
0,10 |
Hasar Büyüklüğü Tanımları
|
Kod |
Piyasa Değeri 0–75.000 TL |
75.001–150.000 TL |
150.001–300.000 TL |
300.001 TL üzeri |
|---|---|---|---|---|
|
A1 |
%25,01 ve üzeri |
%20,01 ve üzeri |
%20,01 ve üzeri |
%20,01 ve üzeri |
|
A2 |
%15,01 – 25 |
%12,01 – 20 |
%10,01 – 20 |
%8,01 – 20 |
|
A3 |
%5,01 – 15 |
%4,01 – 12 |
%3,01 – 10 |
%2,01 – 8 |
|
A4 |
%5’e kadar |
%4’e kadar |
%3’e kadar |
%2’e kadar |
Not: Değer kaybı tazmini, kazadaki diğer tarafın kusur oranıyla orantılı olarak talep edilir. %50 bile olsa kusur bulunması yeterlidir.
Başvuru Süreci
-
Ekspertiz veya bilirkişi raporu alınır.
-
Belgeler hazırlanır: kaza tespit tutanağı, kusur oranı tutanağı, fotoğraflar, onarım faturaları, ruhsat, sürücü belgesi, sigorta poliçeleri vb.
-
Öncelikle sigorta şirketine başvurulur.
-
Sigorta şirketi reddederse, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir veya dava açılabilir.
-
Ekspertiz yaptırıldığında, rapor ücreti sigorta şirketi tarafından karşılanır.
Araç Değer Kaybı Hesaplama Örneği
Trafik kazasına karışmış bir aracın piyasa değeri 100.000 TL, kilometresi 15.000 km altında ve kazada sürücünün kusur oranı %0 varsayıldığında araç değer kaybı aşağıdaki şekilde hesaplanabilir:
-
Hasar giderme maliyeti 20.001 TL ve üzeri ise değer kaybı: 15.390 TL
-
Hasar giderme maliyeti 12.001 – 20.000 TL arası ise değer kaybı: 12.825 TL
-
Hasar giderme maliyeti 4.001 – 12.000 TL arası ise değer kaybı: 8.550 TL
-
Hasar giderme maliyeti 2.001 – 4.000 TL arası ise değer kaybı: 4.275 TL
-
Hasar giderme maliyeti 0 – 2.000 TL arası ise değer kaybı: 0 – 2.000 TL (giderme tutarı kadar)
Araç Değer Kaybının Belirlenmesi
Yargıtay kararlarına göre, araç değer kaybı belirlenirken kazadan önceki piyasa rayici temel alınır. Hesaplama, aracın kazadan önceki değeri ile onarım sonrası değeri arasındaki fark üzerinden yapılır. Bunun dışında farklı yöntemler de mevcuttur; son yıllarda sıkça kullanılan yöntem:
Toplam Değer Kaybı = Baz Değer Kaybı × Hasar Boyutu Katsayısı × Araç Kullanılmışlık Katsayısı
Değer Kaybı Hesaplamasında Dikkate Alınan Kriterler
Araç değer kaybı hesaplanırken birçok faktör göz önünde bulundurulur:
-
İkinci el piyasa değeri: Aracın kaza öncesi değeri
-
Hasar geçmişi: Araç daha önce hasar görmüş mü?
-
Kilometre durumu: Düşük kilometreli araçlar genellikle daha yüksek değer kaybına uğrar
-
Üretim yılı ve yaşı: Araç ne kadar yeni ise değer kaybı o kadar yüksek olabilir
-
Hasar gören parçalar ve değerleri
-
Onarım türü: Orijinal parçalar mı yoksa yan sanayi parçalar mı kullanıldı?
Bu kriterler aracın kazadan önceki ve sonraki bedellerinin belirlenmesinde temel oluşturur.
Araç Değer Kaybında Kusurun Rolü
Trafik kazalarında zararın tazmini, zararı veren tarafın kusuruna göre belirlenir. Bu durum, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi ile güvence altına alınmıştır:
“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
Kaza sırasında sürücünün tamamen kusursuz olması, tazminat talebinin tam olarak alınabilmesi için önemlidir. Kusur oranı belirlenirse, tazminat miktarı bu orana göre azaltılır.
Örneğin Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 11.05.2016 tarihli kararında, iki tarafın da kazada %50 kusurlu olduğu durumlarda, tazminatın yarı yarıya paylaştırılması gerektiği vurgulanmıştır.
Kusur Oranının Belirlenmesi
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 81. maddesi kapsamında, kazaya karışan taraflar kendi aralarında tutanak düzenleyebilir. TRAMER kayıtlarında ise kusur oranları genellikle %0, %50 veya %100 olarak belirlenir.
Eğer taraflar kusura itiraz ederse, dosya bilirkişiye gönderilir ve kusur oranı mahkeme veya tahkim sürecinde tekrar belirlenir. Trafik sigortalarında tazminat miktarı kusur oranına göre hesaplanır.
